İzmir Sanayi Odası tarafından düzenlene Enerji Sohbetleri’nin Ocak ayı içerisindeki buluşmasının konuşmacısı Güneş Enerjisi Yatırımcıları Derneği (GÜYAD) Yönetim Kurulu Başkanı Cem Özkök’tü. Cem Bey’in güneş enerjisi sektörünün hem global hem ülke çapında genel durumu ile YEKA süreçleri hakkında ayrıntılı değerlendirmelerde bulunduğu ve sektörün sorunlarına yönelik çözüm önerilerini de ayrıntılı olarak anlattığı konuşmasından satır başlarını okurlarımıza sunuyoruz:
Dünyada 2018 yılı başarılı geçti
Dünyada 2018 yılının güneş enerjisi yatırımları açısından başarılarla dolu geçtiğini söyleyebiliriz. Avrupa ülkeleri, Çin’de üretilen panellere uygulanan anti-damping vergilerini kaldırıldı. Özellikle panel fiyatlarının düşmesiyle birlikte en ucuz elektrik üretim teknolojisi güneş enerjisi oldu. Bu sayede geçen yıl kurulan enerji santrallerinin yarısından fazlası güneş enerjisi santrali olup, dünya genelinde 100 GW/yıl’ın üzerinde kurulum yapılmış olacaktır. Bu kurulumun yarıdan fazlası da Çin’de yapılmıştır. ABD, Hindistan ve Japonya gibi ülkelerde de büyük kapasiteli kurulumlar yapılmıştır.
2018 yılında Türkiye’de, güneş enerjisinde 5 GW sınırı geçilmiştir. Bu başarının yakalanmasında kamu destekleri ve yatırımcıların özverili çalışmaları büyük rol oynamıştır.
Bu başarıdaki en önemli bileşen lisanssız santrallerdir. Lisanslı santrallerde 100 MW seviyesine yeni ulaşılabilmiştir. İlk YEKA GES ihalesi kapsamındaki fabrika kurulumu devam etmekte olup, 2. YEKA GES için de Şanlıurfa, Hatay ve Niğde’de toplam 1 GW olarak ihale süreci başlatılmıştır.
YEKA ve lisans ihaleleri önceden açıklanacak periyodik bir takvime göre sürdürülmelidir
Güneş enerjisinden elektrik üretimi sektörünün yakalamış olduğu büyüme ivmesinin devamı ve alternatif ithal kaynaklarının sebep olduğu cari açığın azaltılması için sektörel olarak nelerin yapılabileceğine ilişkin yapmış olduğumuz çalışmalar doğrultusunda elde ettiğimiz çözüm önerilerini 3 ana başlık altında özetleyebiliriz.
İçinde bulunduğumuz dönem, sektörün tüm paydaşlarının, kamu/piyasa düzenleyicileri dahil el ele verip, daha yoğun ve daha hızlı çalışmamız gereken bir dönemdir. Bu şekilde ancak güneş enerjisi açısından 2019 yılının ikinci yarısında ülkemizde yeni bir ivme yakalanabilecektir.
Öncelikle mevcut projelerle ilgili önerilerimiz var. Zira bu projeler kendilerini ispatlamış ve yatırımcıları, kredi verenler nezdinde gerekli itibara sahiptir. Bu nedenle mevcut projelerin kapasite artışlarına ivedilikle hız verilmesi yerinde olacaktır.
Hibrit projeler için de aynı durum söz konusudur. Mevcut bağlantı hatları kullanılarak daha da efektif bir kullanım sağlanabileceği unutulmamalıdır.
YEKDEM ve benzeri destek mekanizmalarından faydalanmak istemeyen, kamulaştırma imtiyazı talep etmeyerek, kendi elektriğini kendisi üretip kullanmak veya kendi müşterisine satmak isteyenlerin önünün açılmasının sektör açısından elzem bir adım olduğuna inanıyoruz.
Bireysel veya endüstriyel öz tüketim modelinin hayata geçebilmesi için mahsuplaşmanın en az aylık periyodda ve fakat bir an önce yürürlüğe girmesi gerekmektedir. Ayrıca turizm gibi dönemselliği olan sektörlerde öz tüketim modelinin hayata geçebilmesi yıllık mahsuplaşmanın hayata geçirilmesiyle olabilecektir.
YEKA ve lisans ihaleleri önceden açıklanacak periyodik bir takvime göre sürdürülmelidir. Yeni kapasitelerin açılması ve sürekliliğin sağlanması ile yatırımcıların sektöre olan inancı kuvvetlenecektir.
Finansal konjonktür gereklilikleri, yapılan ihalelerden alınan deneyimlerle birleştirilerek yenilenebilir enerji kapasite ihale sistematiğinin gözden geçirilmesi önerilmektedir. İhalelerde finansal yeterlilik, deneyim gibi kıstasların önemli olduğunu düşünüyoruz.
Bilindiği gibi özellikle büyük projelerin daha ucuz finansman bulabilmesi ancak kalkınma ve ihracat kredileri ile mümkün olmaktadır. Ne var ki, bu krediler yerli ekipman kullanımını kapsamamaktadır. Bu nedenle yerli katkı için zorunlu oran belirleme yaklaşımı yerine ilave prim ödemesi ile destekleme yapılması tüm sektör paydaşlarının yüzünü güldürecektir.
Tüm YEKA ve yarışma süreçlerinde, fiyatlama yapılırken yatırımcının aynı bazda olan dilediği döviz cinsini (dolar ya da avro) tercih edebilmesine imkân tanınması, kur farkı riskini azaltarak, maliyetleri düşürecek bir etki yaratacaktır.
İhale edilen kapasite büyüdükçe yarattığı finansman güçlüğü göz önüne alındığında YEKA ihalelerinde küçük kapasitelerle de ihaleye çıkılması önerilmektedir.
Konut finansmanında olduğu gibi, GES modelleri için özel finansman koşullarına imkân verecek düzenlemeler yapılması diğer bir önerimizdir.
2020 sonrası için destek alım modeli kaldırılmamalıdır. Sektörün gelişerek finansman bulabilmesi için alım garantileri ister YEKDEM mekanizması altında olsun ister başka bir ad altında kurulacak olan bir alım garantisi, mutlaka devam ettirilmesi gerektiğine inanaıyoruz.
Ülkemizdeki güneş sektöründeki en önemli bileşenin lisanssız santraller olduğunu hepimiz biliyoruz. Ayrıca önümüzde imar barışı başvuru sistemi gibi güzel bir sistem de var. Yatırımcılara internet üzerinden başvuru yapma hakkı tanınarak bürokratik aşamaların azaltılmasının yatırımların hızlanması açısından faydalı olacağına inanıyoruz.
Yazar
